موندراگون؛ نمونه‌ای موفق از الگوی تعاونی

دیوید هررا مترجم: علی حاتمیان شرکت تعاونی موندراگون (ام‌سی‌سی) یک شرکت تعاونی در منطقه باسک اسپانیا است که شامل 150 شرکت مجزا بوده بیش از 66 هزار شاغل/مالک دارد. در سال 2002، فروش کلی معادل 23/9 میلیارد یورو و دارایی کلی معادل 3/15 میلیارد یورو داشت.

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد

سایت شركت موندراگون

بعد از جنگ داخلی اسپانیا، منطقه باسک از لحاظ اقتصادی و اجتماعی وارد رکود شد. تحت تاثیر آموزه‌های یک کشیش محلی بر مبنای تفکر اجتماعی کاتولیک، پنج فارغ‌التحصیل دانشکده مهارت‌های صنعتی (که همان کشیش بنیان گذاشته بود) تعاونی موندراگون را بر اساس اصولی تاسیس کردند. ام‌سی‌سی ده اصل را که هسته مرکزی چشم‌انداز و ماموریت خود می‌داند به این صورت فهرست کرده است: پذیرش آزاد (عدم تبعیض)، سازمان دموکراتیک، حق حاکمیت نیروی کار، ماهیت فرعی سرمایه، مدیریت مشارکتی، انسجام در پرداخت حقوق، همکاری میان‌سازمانی، تحول اجتماعی، جامعیت و آموزش. این تعاونی سه بخش تجاری اصلی و دو مرکز پژوهش و آموزش دارد. بزرگ‌ترین بخش، گروه صنعتی است که شامل لوازم خانگی، عمران، ابزار ماشینی، تجهیزات صنعتی، قطعات اتومبیل و کالاهای سرمایه‌ای مهندسی است. گروه پخش شامل فروشگاه‌های خرده‌فروشی و توزیع کشاورزی است. گروه مالی دارای سه بخش بانکداری، بیمه و رفاه اجتماعی است. بانک ام‌سی‌سی، موسوم به کاخا لابورال سال 2002، 322 شعبه داشت، 5/8 میلیارد یورو دارایی کسب کرده و سود عملیاتی‌اش 125 میلیون یورو بود. دیرزمانی است که شرکت‌های بزرگ تجاری به عنوان تنها الگوی سازمان‌دهی کسب‌و‌کارهای اقتصادی در سطح کلان شناخته می‌شوند و این در حالی است که به سادگی می‌توان الگوهای موفق دیگری را نیز با مبانی نظری متفاوت یافت. یکی از نمونه‌های چنین سازمان‌هایی اتحادیه تعاونی‌های موندراگون در اسپانیا است که مبانی نظری و عملی خویش را بر اندیشه‌ اجتماعی کاتولیک استوار ساخته است. این سازمان توانسته است ارزش‌های دینی- مسیحی خود را در عین حضور نیرومند در بازار جهانی حفظ کند و تمامی ساختار سازمانی خود را بر اندیشه‌ اجتماعی کاتولیک بنا نهد. نوشتار حاضر می‌کوشد ضمن یافتن پاسخی برای پرسش از موندراگون، اصول بنیادین و سازوکار عملی آن را بر اساس تجربه‌ روزمره‌ سازمانی آشکار سازد. موندراگون و سازمان‌های سنتی اتحادیه تعاونی‌های موندراگون سازمانی است که در 1956 توسط پنج مهندس جوان و با الهام از اندیشه‌های کشیشی کاتولیک به نام خوزه ماریا آریزمندیاریتا در ایالت باسک اسپانیا تاسیس شد. امروز 60 هزار پرسنل این اتحادیه (که کارگر- مالک نامیده می‌شوند) در گستره‌ 150 تعاونی مشغول به کار هستند و سالانه بالغ بر 8 میلیارد دلار درآمد دارند. موندراگون از بخش‌های تولیدی، توزیعی، مالی، سه مرکز تحقیق و توسعه، دانشگاهی با چندین واحد آموزشی، بانک اختصاصی و نظام سلامت مختص به خویش برخوردار است. این اتحادیه بر اساس اندیشه‌های آریزمندیاریتا و تجربه‌ رو به تکامل 45 ساله‌‌ خویش نظامی را بنیاد نهاده است که به طور کامل در توافق با اندیشه‌ اجتماعی کاتولیک عمل می‌کند. موندراگون بر مبنای اصولی ثابت عمل می‌کند، تحت تملک کارگران و مدیریت آنها است و با توزیع فرآیند تصمیم‌گیری در سراسر سطوح سازمانی خود را به نمونه بی‌نظیری از توسعه و پیشرفت در دوره‌ای 50 ساله تبدیل ساخته است. در مقابل، سازمان سنتی یا متعارف را می‌توان با ویژگی‌هایی چون ساختار تصمیم‌گیری از بالا به پایین، مشارکت اندک، تمرکز قدرت در راس هرم سازمانی و بی‌اطلاعی کارکنان از روند امور بازشناخت. در سازمان متعارف تفکیک قاطعی میان کارگر و سرمایه‌گذار انجام می‌پذیرد و تمامی فرآیندهای سازمانی به حداکثرسازی منافع سرمایه‌گذار معطوف است. لذا در چنین سازمان‌هایی میان اهداف و گرایش‌های سرمایه‌گذاران، مدیران و کارکنان سازگاری چندانی به چشم نمی‌خورد. مفاهیم چهارگانه اندیشه‌ اجتماعی اصول مرتبط با عدالت اجتماعی دو اصل سازمان دموکراتیک و مشارکت کارگر- مالکان، محور‌های اصلی پیگیری عدالت اجتماعی در موندراگون را تشکیل می‌دهند. در باب دموکراسی آریزمندیاریتا می‌نویسد که «دموکراسی به نظم، مسوولیت و همبستگی جمعی و به طور قطع رشد اصیل اجتماعی می‌انجامد.» او همچنین با اشاره به اصل مشارکت بر این باور است که «اجتماع خودسامان اجتماعی است که تمامی ما با دانش و مشارکت در آن می‌توانیم دستاوردهایش را لمس کنیم». او معتقد است که مشارکت در تصمیم‌سازی برای دستیابی به آزادی فردی و جمعی ضروری است و چنین مشارکتی تنها پس از آگاهی فرد از موضوعات مورد تصمیم‌گیری امکان تحقق می‌یابد. پایه‌گذاری عدالت و انسجام اجتماعی: موندراگون در مقام سازمانی دموکراتیک تجربه موندراگون بیش و پیش از هر چیز مدیون اصل سازمان دموکراتیک است که محیطی قانونی، اخلاقی و عملیاتی را برای پیاده‌سازی سایر اصول، سیاست‌ها و رویه‌ها فراهم می‌آورد. از دید پیلارکزیک اندیشه‌ اجتماعی کاتولیک متضمن مشارکت افراد در اداره سازمان به میزان توانایی‌هایشان است. به علاوه «تعبیر عدالت اجتماعی حق و تکلیف افراد را برای مشارکت در تعیین نحوه‌ سازمان‌دهی نهادهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی کلان‌تر نیز تبیین می‌کند». در حقیقت تمرکز تصمیم‌گیری در گروهی کوچک به کرامت بشری سایرین آسیب می‌رساند و در چنین ساختاری حتی نیک‌اندیش‌ترین حکمران را نیز نمی‌توان عادل خواند زیرا «او مسوولیت انسان‌ها را نادیده گرفته و کرامت افراد را زیر پا نهاده است. 

ادامه در سایت روزنامه اقتصاد